Epikur: Filozof, który stworzył epikureizm – drogę do szczęścia

1

Epikur, starożytny grecki filozof i założyciel szkoły zwanej „Ogrodłem”, urodził się w lutym 341 roku p.n.e. na wyspie Samos. Jego filozofia, która kładła nacisk na osiągnięcie szczęścia poprzez umiarkowane przyjemności i wolność od cierpienia, wywarła znaczący wpływ na późniejsze myśli. Epikur zmarł w Atenach w 270 roku p.n.e. w wieku około 72 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które przetrwało wieki i ewoluowało w różne interpretacje.

Jego prawdziwe imię w języku starogreckim brzmiało Ἐπίκουρος (Epikouros), co oznaczało „pomocnika” lub „sojusznika”. Mimo narodzin na Samos, Epikur posiadał ateńskie obywatelstwo, gdyż jego rodzice, Neokles i Chairestrate, pochodzili z Aten, a ojciec był pełnoprawnym obywatelem polis. Jego szkoła, otwarta na kobiety i niewolników, stanowiła znaczący przełom w ówczesnym świecie greckim, promując inkluzywność i równość.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [luty 2024] ma 2367 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Filozof, założyciel szkoły filozoficznej.
• Główne osiągnięcie: Założenie szkoły filozoficznej „Ogród” i rozwinięcie filozofii epikurejskiej, promującej ataraksję i aponię jako cel życia.

Podstawowe informacje o Epikurze

Epikur, urodzony w lutym 341 roku p.n.e. w ateńskiej osadzie na egejskiej wyspie Samos, przyszedł na świat w burzliwym okresie schyłku greckiej epoki klasycznej. Jego narodziny nastąpiły zaledwie siedem lat po śmierci wybitnego filozofa Platona. Epikur zmarł w Atenach w 270 roku p.n.e., przeżywszy około 72 lat, pozostawiając po sobie prężnie działającą szkołę filozoficzną, która kontynuowała swoją działalność przez setki lat po jego odejściu. Mimo że urodził się na Samos, Epikur był z pochodzenia Ateńczykiem, ponieważ jego rodzice, Neokles i Chairestrate, byli rodowitymi Ateńczykami, a ojciec posiadał pełne obywatelstwo ateńskie. Imię Epikur, w języku starogreckim zapisywane jako Ἐπίκουρος (Epikouros), oznaczało „pomocnika” lub „sojusznika”.

Rodzina i życie prywatne Epikura

Rodzeństwo i jego rola w szkole

Epikur miał trzech braci: Neoklesa, Chaireidemosa i Aristobulosa. Nie tylko byli oni jego najbliższymi krewnymi, ale także stali się gorliwymi uczniami w założonej przez niego szkole filozoficznej. To świadczy o silnych więziach rodzinnych i wspólnym zamiłowaniu do filozofii w jego domu. Ich obecność w szkole podkreślała znaczenie rodziny w jego filozofii życia.

Warto wiedzieć: Wiek Epikura w chwili śmierci wynosił około 72 lat.

Wczesna edukacja

Jako dziecko Epikur otrzymał typowe greckie wykształcenie. Przez około cztery lata uczył się pod kierunkiem Pamfilosa, platonika zamieszkałego na Samos. Paradoksalnie, ta edukacja u zwolennika platonizmu stała się fundamentem jego późniejszej niechęci do tej szkoły filozoficznej. To doświadczenie mogło ukształtować jego własne, niezależne poglądy i przygotować go do wypracowania własnej, odmiennej od platonizmu, filozofii.

Służba wojskowa i wygnanie rodziny

W wieku 18 lat Epikur udał się do Aten, aby odbyć obowiązkową dwuletnią służbę wojskową. W tym samym czasie jego rodzina została wypędzona z Samos przez Perdikkasa i przeniosła się do Kolofonu. To wydarzenie mogło mieć wpływ na jego późniejsze postrzeganie stabilności politycznej i bezpieczeństwa osobistego, co znalazło odzwierciedlenie w jego filozofii dążącej do ataraksji.

Kariera i działalność Epikura

Początki nauczania w Mitylenie

Swoją karierę nauczyciela filozofii Epikur rozpoczął około 311 roku p.n.e. w Mitylenie, mając wówczas około 30 lat. Jego nauki wywołały jednak znaczące napięcia i konflikty w mieście, co ostatecznie zmusiło go do opuszczenia tej lokalizacji. Te wczesne doświadczenia mogły utwierdzić go w przekonaniu o potrzebie stworzenia bezpiecznego i akceptującego środowiska dla swoich uczniów, z dala od społecznych i politycznych zawirowań.

Założenie „Ogrodu” w Atenach

Około 306 roku p.n.e. Epikur powrócił do Aten, gdzie zakupił posiadłość i założył swoją słynną szkołę filozoficzną, nazwaną „Ogrodłem” (kēpos). Lokalizacja tej placówki była strategiczna – znajdowała się w połowie drogi między dwoma innymi ważnymi ośrodkami filozoficznymi tamtych czasów: Stoą i Akademią. „Ogród” stał się miejscem, gdzie powstawały fundamenty jego filozofii, promując życie w zgodzie z naturą i dążenie do przyjemności.

Innowacyjne podejście do uczniów i wspólnoty

Szkoła Epikura wyróżniała się na tle epoki ze względu na swoje inkluzywne podejście. Przyjmowano do niej kobiety, takie jak Temista, Leontion i Nikidion, a także niewolników. Promowano tam życie oparte na samowystarczalności i wspólnym spożywaniu prostych posiłków. To środowisko sprzyjało budowaniu silnych więzi i poczucia wspólnoty, co było kluczowe dla jego koncepcji szczęśliwego życia. W Ogrodzie panowała atmosfera równości i wzajemnego szacunku.

Dorobek literacki

Epikur był niezwykle płodnym autorem, któremu przypisuje się napisanie ponad 300 dzieł obejmujących szeroki zakres tematów. Niestety, większość tych prac zaginęła na przestrzeni wieków. Do naszych czasów przetrwały jedynie trzy jego listy, zbiór cytatów zatytułowany „Główne nauki” oraz fragmenty traktatu „O naturze”. Mimo to, te zachowane fragmenty dostarczają cennych informacji o jego filozofii i stanowią fundament epikureizmu.

Filozofia i osiągnięcia Epikura

Cel filozofii: osiągnięcie szczęśliwego życia

Według Epikura, głównym celem filozofii jest osiągnięcie szczęśliwego i spokojnego życia. Kluczowe dla tego stanu są ataraksja, czyli wolność od strachu, oraz aponia, czyli brak bólu fizycznego. Filozofia ta kładła nacisk na osiągnięcie szczęścia w życiu poprzez mądre życie, które jest przyjemne. Celem było życie przyjemne, wolne od niepokoju i cierpień, co stanowiło najwyższe dobro.

Teoria atomistyczna i koncepcja „swerve”

Kontynuując myśl Demokryta, Epikur twierdził, że świat składa się z niepodzielnych atomów i próżni. Wprowadził jednak kluczową innowację w postaci koncepcji „przypadkowego wychylenia” atomów, znanego jako „swerve”. Ta teoria miała na celu wyjaśnienie istnienia wolnej woli, sugerując, że ruch atomów nie jest w pełni deterministyczny. Atomizm był kluczowym elementem jego filozofii przyrody i stanowił podstawę jego materialistycznego światopoglądu.

Podejście do bóstw

Epikur nauczał, że bogowie istnieją, ale są istotami całkowicie niezainteresowanymi sprawami ludzkimi. Twierdził, że strach przed bogami jest bezpodstawny, ponieważ nie karzą oni ani nie nagradzają ludzi. Według niego, bogowie żyją w stanie wiecznego spokoju i nie ingerują w świat doczesny. To podejście miało na celu uwolnienie ludzi od lęku przed boską interwencją i pozwoliło na życie w spokoju ducha.

Kryteria prawdy w epistemologii Epikura

Filozof stworzył system epistemologiczny oparty na trzech kryteriach prawdy: wrażeniach zmysłowych (aisthêsis), uprzednich pojęciach (prolepsis) oraz uczuciach przyjemności i bólu (pathê). Te kryteria stanowiły podstawę jego teorii poznania, podkreślając rolę doświadczenia zmysłowego w zdobywaniu wiedzy o świecie. Uczucia przyjemności i bólu były kluczowe w rozumieniu dobra i zła, stanowiąc podstawę jego etyki.

Osobowość i relacje Epikura

Przyjaźń jako największe dobro

Epikur uważał przyjaźń za jedno z największych dóbr i klucz do osiągnięcia szczęścia. W „Ogrodzie” kultywował wspólnotowy styl życia, w którym majątek był wspólny, a relacje pozbawione były sztywnej hierarchii. Przyjaźń była dla niego fundamentalnym elementem dobrego życia i stanowiła największe dobro, jakie mógł osiągnąć człowiek. To właśnie przyjaźń Epikura była fundamentem jego wspólnoty i kluczem do przyjemnego życia.

Skromność i prostota jako ideał życia

Wbrew późniejszym oszczerstwom i przekłamaniom, Epikur prowadził bardzo skromne życie. On i jego uczniowie żywili się głównie chlebem i wodą, rzadko pozwalając sobie na luksusy, takie jak „odrobina sera”. Jego życie było przykładem umiarkowania i prostoty, co podkreślało jego filozoficzne przekonania o tym, jak żyć przyjemnie. Skromność była integralną częścią jego filozofii.

Zdrowie i śmierć Epikura

Bolesna choroba i jej przebieg

Epikur zmarł w wyniku kamicy układu moczowego, która spowodowała u niego ogromne cierpienie. Blokada kamieniem prowadziła do bolesnego oddawania moczu i czerwonki. Mimo fizycznych dolegliwości, filozof do samego końca zachował pogodę ducha, co świadczy o sile jego filozoficznych przekonań.

Postawa wobec cierpienia i śmierci

Mimo ogromnego bólu fizycznego, Epikur do ostatniej chwili pozostał radosny. Twierdził, że wspomnienie jego odkryć filozoficznych równoważy wszelkie fizyczne udręki. Uważał, że śmierć jest niczym innym, jak całkowitym pozbawieniem czucia, co oznacza, że nie należy się jej bać. Filozofia Epikura skupiała się na minimalizowaniu cierpień i osiąganiu spokoju ducha, co podkreślało jego podejście do życia i śmierci.

Kontrowersje i dziedzictwo Epikura

Średniowieczne przekłamania i ich źródła

W epoce średniowiecza postać Epikura została niesprawiedliwie zniekształcona. Powszechnie, choć błędnie, zapamiętano go jako patrona pijaków, rozpustników i żarłoków. Te przekłamania miały na celu dyskredytację jego filozofii, która w rzeczywistości promowała umiar i spokój, a nie nadmierne przyjemności cielesne czy wystawne uczty. Podstawą tych błędnych interpretacji była często powierzchowna znajomość jego nauk.

Wpływ na nowożytność i późniejszych myślicieli

Jego idee zostały wskrzeszone w XVII wieku przez Pierre’a Gassendiego, a później wpłynęły na tak znaczących myślicieli jak John Locke, Robert Boyle czy Karl Marx. Filozofia Epikura, znana jako epikureizm, nadal stanowi ważny nurt w historii myśli, a jego nauki oparte na atomizmie i dążeniu do szczęścia wywarły trwały wpływ. Idee te były kluczowe dla rozwoju myśli nowożytnej, inspirując kolejne pokolenia filozofów.

Paradoks Epikura a problem zła

Filozofowi przypisuje się słynny paradoks dotyczący problemu zła. Jeśli Bóg chce zapobiec złu, a nie może, to nie jest wszechmocny. Jeśli może, ale nie chce, to jest złośliwy. Jeśli ani nie chce, ani nie może, to dlaczego nazywamy go Bogiem? Ten paradoks, często błędnie przypisywany Epikurowi, podkreśla złożoność teodycei i problemów związanych z istnieniem zła w świecie, który rzekomo stworzył dobry i wszechmocny Bóg. Jego nauki miały na celu uspokojenie lęku przed bogami.

Ciekawostki z życia Epikura

Samouk z wyboru – niezależność myśli

Epikur gwałtownie zaprzeczał, jakoby inni filozofowie mieli na niego wpływ, nazywając ich „pomieszanymi”. Upierał się przy twierdzeniu, że jest całkowitym samoukiem, co podkreślało jego niezależność myślenia. Ta postawa, choć kontrowersyjna, świadczyła o jego silnym przekonaniu o własnych odkryciach filozoficznych i potrzebie niezależnego filozofowania. Jego filozofia była unikalna.

Kalendarz świąt i organizacja życia w „Ogrodzie”

Epikur ustanowił bardzo precyzyjne świętowanie swoich urodzin, które przypadały każdego 20. dnia miesiąca Gamelion. Organizował również specjalne dni pamięci dla swoich braci i współpracowników. To pokazuje, jak ważne były dla niego relacje i jak bardzo cenił wspólnotę, którą stworzył w swoim „Ogrodzie”. Filozofia Epikura kładła duży nacisk na te relacje i wspólne dobro.

Warto wiedzieć: Epikur był Ateńczykiem z pochodzenia, mimo narodzin na wyspie Samos.

Kontekst historyczny narodzin Epikura jest istotny – żył on w okresie przełomu w Grecji, niedługo po śmierci Platona, co mogło wpłynąć na jego poszukiwania własnej drogi filozoficznej, odmiennej od tradycyjnych szkół. Jego filozofia stanowiła alternatywę dla dominujących nurtów myślowych, oferując ścieżkę do spokoju i szczęścia w dynamicznie zmieniającym się świecie.

Podsumowując, Epikur był wybitnym filozofem starożytności, którego nauki o dążeniu do ataraksji i aponii, oparte na atomistycznej wizji świata i racjonalnym podejściu do życia, rezonują do dziś. Jego „Ogród” był nie tylko ośrodkiem intelektualnym, ale także wspólnotą promującą przyjaźń, prostotę i wolność od lęków, co stanowiło fundament jego filozofii szczęśliwego życia. Mimo kontrowersji i błędnych interpretacji, dziedzictwo Epikura pozostaje ważnym elementem historii myśli zachodniej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Epicurus