Oktawian August: Pierwszy cesarz Rzymu (63 p.n.e. – 14 n.e.)

1

Oktawian August, urodzony jako Gajusz Oktawiusz Turyn w 63 roku p.n.e. w Rzymie, był pierwszym cesarzem rzymskim i postacią, która na trwałe ukształtowała oblicze Imperium Rzymskiego. Po adopcji testamentowej przez Juliusza Cezara w 44 roku p.n.e. przejął jego dziedzictwo, a od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do śmierci w 14 roku n.e. panował jako Imperator Caesar Augustus, mając 76 lat. Jest pamiętany jako mąż wpływowej Liwii Druzylli, z którą spędził większość swojego panowania i która odegrała znaczącą rolę w historii Rzymu. Oktawian August jest uznawany za twórcę systemu pryncypatu, który zapoczątkował okres Pax Romana, transformując Rzym z „ceglanego” w „marmurowy”, co symbolizuje jego liczne fundacje i przebudowy miasta.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 76 lat (na rok 14 n.e.)
• Żona/Mąż: Liwia Druzylla
• Dzieci: Julia (córka ze związku ze Skrybonią)
• Zawód: Pierwszy cesarz rzymski, przywódca polityczny i wojskowy
• Główne osiągnięcie: Ustanowienie pryncypatu i zapoczątkowanie Pax Romana

Podstawowe informacje o Oktawianie Auguście

Imię i nazwisko, daty życia

Oktawian August urodził się jako Gajusz Oktawiusz Turyn (łac. *Gaius Octavius Thurinus*) 23 września 63 roku p.n.e. w Rzymie. Po adopcji testamentowej przez Juliusza Cezara w 44 roku p.n.e. przyjął nazwisko Gaius Iulius Caesar Octavianus. Od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do śmierci panował pod oficjalnym tytułem Imperator Caesar Augustus. Zmarł 19 sierpnia 14 roku n.e. w miejscowości Nola, mając 76 lat.

Pochodzenie i wczesne lata

Gajusz Oktawiusz był synem Gajusza Oktawiusza, senatora z ekwickiego pochodzenia, oraz Atii Starszej, siostrzenicy Juliusza Cezara. To pokrewieństwo z Cezarem, a następnie adopcja, stanowiły fundament jego późniejszych roszczeń do władzy. W wieku zaledwie czterech lat stracił ojca, co wpłynęło na jego wczesne wychowanie pod okiem matki i babki. Przydomek „Thurinus” otrzymał w dzieciństwie, co według jednej z wersji miało upamiętniać zwycięstwo jego ojca nad zbiegłymi niewolnikami.

Tytuły i oficjalna nazwa

Po adopcji przez Juliusza Cezara w 44 roku p.n.e. przyjął nazwisko Gaius Iulius Caesar Octavianus. Od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do śmierci panował pod oficjalnym tytułem Imperator Caesar Augustus. Tytuł ten, nadany przez senat, symbolizował początek cesarstwa. Choć oficjalnie twierdził, iż jedynie „odnowił republikę” (*restitutio rei publicae*), w rzeczywistości skupił w swoich rękach pełnię władzy.

Miejsce pochówku i deifikacja

Po śmierci 19 sierpnia 14 roku n.e., ciało Oktawiana Augusta spoczęło w Mauzoleum Augusta, monumentalnym grobowcu wzniesionym w Rzymie, który służył jako miejsce pochówku dla niego i członków jego dynastii. Po śmierci został deifikowany przez senat i zaliczony w poczet bogów jako *Divus Augustus*, co podkreślało jego wyjątkową pozycję.

Symbolika zodiakalna

Choć urodził się pod znakiem Wagi, ze względów politycznych i propagandowych Oktawian August na swojego zodiakalnego opiekuna wybrał Koziorożca. Wizerunek tego znaku zodiaku umieszczał m.in. na bitych przez siebie denarach, co miało wzmocnić jego autorytet i powiązanie z boskimi siłami.

Rodzina i życie prywatne Oktawiana Augusta

Rodzice i pochodzenie

Oktawian August był synem Gajusza Oktawiusza oraz Atii Starszej. Jego matka, Atia, była wnuczką Julii, rodzonej siostry dyktatora Gajusza Juliusza Cezara. To pokrewieństwo z Cezarem, a następnie adopcja, stanowiły fundament jego późniejszych roszczeń do władzy.

Strata ojca i wychowanie

W bardzo młodym wieku, mając zaledwie cztery lata, Oktawian stracił ojca. To wydarzenie miało znaczący wpływ na jego wczesne wychowanie, które odbywało się pod ścisłym nadzorem matki i babki. Stabilność i tradycja rodzinna były kluczowe w kształtowaniu młodego Gajusza.

Pierwsze małżeństwo i córka Julia

Pierwszym małżeństwem Oktawiana Augusta był związek ze Skrybonią, zawarty w 40 roku p.n.e. Z tego małżeństwa przyszło na świat jego jedyne biologiczne dziecko – córka Julia. Mimo że związek był krótkotrwały, posiadanie potomka było istotne z perspektywy dynastycznej i dziedziczenia.

Drugie małżeństwo z Liwią Druzyllą

W 38 roku p.n.e. Oktawian poślubił Liwię Druzyllę, która pozostała jego żoną aż do jego śmierci w 14 roku n.e. Liwia stała się jedną z najbardziej wpływowych kobiet w historii Rzymu, odgrywając znaczącą rolę w życiu prywatnym i politycznym swojego męża. Ich małżeństwo trwało ponad 50 lat, symbolizując stabilność dynastii.

Kariera polityczna i droga do władzy

Dziedzictwo Juliusza Cezara

Po zabójstwie Juliusza Cezara w 44 roku p.n.e., Oktawian, jako jego adoptowany syn i dziedzic, oficjalnie przyjął spadek po dyktatorze. To wydarzenie stało się fundamentem jego roszczeń do władzy i legitymizacji w oczach weteranów Cezara, którzy stanowili istotną siłę polityczną i wojskową.

Utworzenie drugiego triumwiratu

W 43 roku p.n.e., w obliczu narastających podziałów politycznych i walk o władzę, Oktawian wraz z Markiem Antoniuszem i Markiem Emiliuszem Lepidusem zawiązał drugi triumwirat. Ten sojusz polityczny, oficjalnie zatwierdzony przez senat rzymski, miał na celu stabilizację państwa i eliminację przeciwników politycznych.

Listy proskrypcyjne i eliminacja przeciwników

W celu umocnienia swojej pozycji i eliminacji przeciwników politycznych, triumwirowie wprowadzili listy proskrypcyjne. Na mocy tych dekretów skazano na śmierć i konfiskatę majątku 300 senatorów, w tym słynnego mówcy Cycerona, oraz 2000 ekwitów. Było to bezwzględne narzędzie do czystki politycznej.

Nadanie tytułu Augusta i początek pryncypatu

Symbolicznym początkiem cesarstwa jest dzień 16 stycznia 27 roku p.n.e., kiedy to senat na wniosek Plankusa nadał Oktawianowi honorowy tytuł Augusta. Tytuł ten, oznaczający „czcigodny” lub „święty”, podkreślał jego wyjątkowy status i autorytet, rozpoczynając okres pryncypatu, w którym formalnie zachowano instytucje republikańskie, ale faktycznie władzę skupił w swoich rękach pierwszy obywatel (princeps).

Retoryka „odnowienia republiki”

Oktawian August zręcznie stosował retorykę, twierdząc, iż jedynie „odnowił republikę” (*restitutio rei publicae*). Ta propaganda miała na celu złagodzenie obaw elity republikańskiej i przedstawienie jego rządów jako powrotu do porządku, a nie jako tyranii. W rzeczywistości jednak skupił w swoich rękach pełnię władzy, kontrolując kluczowe instytucje państwa.

System podziału prowincji

Jako władca, August wprowadził nowy podział administracyjny prowincji. Dzieliły się one na senatorskie, które były uważane za bezpieczne i zarządzane przez senat, oraz cesarskie. Te drugie, często znajdujące się na granicach imperium i wymagające obecności legionów, pozostawały pod bezpośrednią kontrolą cesarza, co wzmacniało jego władzę wojskową i polityczną.

Rola princeps senatus

Pełniąc funkcję *princeps senatus*, czyli pierwszego na liście senatorów, Oktawian August posiadał prawo zabierania głosu jako pierwszy podczas obrad senatu. Ta pozycja pozwalała mu skutecznie narzucać kierunek dyskusji i wpływać na decyzje, cementując jego dominującą rolę w procesie legislacyjnym.

Kariera wojskowa i konflikty

Kluczowe bitwy i zwycięstwa

Kariera wojskowa Oktawiana Augusta była naznaczona kluczowymi zwycięstwami, które ukształtowały jego drogę do władzy. W 42 roku p.n.e. wspólnie z Markiem Antoniuszem dowodził w zwycięskiej bitwie pod Filippi, pokonując wojska zabójców Cezara – Brutusa i Kasjusza. W 36 roku p.n.e. jego flota pod dowództwem Marka Agrypy ostatecznie pokonała Sekstusa Pompejusza, który wcześniej blokował dostawy zboża do Rzymu. Decydujące starcie o jedynowładztwo miało miejsce w 31 roku p.n.e. pod Akcjum, gdzie flota Oktawiana rozbiła siły Marka Antoniusza i Kleopatry.

Pacyfikacja imperium i triumf

Po zwycięstwie nad Egiptem w 30 roku p.n.e., Oktawian August uczynił ten kraj osobistą domeną cesarską. W sierpniu 29 roku p.n.e. odbył w Rzymie potrójny triumf, celebrując pacyfikację imperium. Było to widowiskowe ukoronowanie jego długiej drogi do niepodzielnej władzy.

Oktawian August jako mecenas i twórca

Transformacja Rzymu: „marmurowy Rzym”

Oktawianowi Augustowi przypisuje się słowa, że „zastał Rzym ceglany, a zostawił marmurowy”. Odnosiło się to do licznych fundacji świątyń, gmachów użyteczności publicznej i przebudowy miasta, które znacząco zmieniły jego wygląd i infrastrukturę. Jego panowanie to okres intensywnej urbanizacji i monumentalnej architektury.

Mecenat literacki i poeci epoki Augusta

August był wielkim mecenasem literatury i sztuki. Dzięki wsparciu jego zaufanego doradcy, Gajusza Mecenasa, w jego otoczeniu tworzyli najwybitniejsi poeci rzymscy epoki, tacy jak Wergiliusz, Horacy czy Propercjusz. Ich dzieła, często inspirowane i wspierane przez cesarza, promowały jego rządy i idee Pax Romana.

Własna twórczość literacka

Oktawian August sam również zajmował się twórczością literacką. Pisał m.in. autobiografię, która miała na celu przedstawienie jego życia i osiągnięć w pozytywnym świetle, a także utwory poetyckie. Jego działalność literacka była kolejnym elementem budowania własnego wizerunku i propagandy.

Reprezentacja w sztuce rzymskiej

W sztuce rzymskiej utrwalił się specyficzny typ przedstawiania Oktawiana Augusta, który podkreślał jego boskość, młodość i autorytet. Najlepszym przykładem jest słynny posąg „August z Prima Porta”, który stał się ikoną jego wizerunku i propagandy wizualnej, kształtując wyobrażenie o pierwszym cesarzu.

Kontrowersje i spiski dotyczące Oktawiana Augusta

Bezwzględność w walce o władzę

Po zwycięstwie nad Antoniuszem i Kleopatrą, Oktawian wykazał się bezwzględnością, nakazując zamordowanie Cezariona, syna Kleopatry i Juliusza Cezara. Ten młody człowiek był potencjalnym konkurentem do władzy i dziedzicem Cezara, a jego śmierć była kluczowa dla umocnienia pozycji Oktawiana jako jedynego spadkobiercy dziedzictwa dyktatora.

Spiski przeciwko pryncypatowi

Mimo pozornej stabilizacji i budowania wizerunku władcy dbającego o pokój i porządek, przeciwko władzy Oktawiana Augusta zawiązywano liczne spiski. Świadczyło to o tym, że nie cała rzymska elita akceptowała nowy system pryncypatu i tęskniła za republiką. Te próby obalenia jego rządów pokazywały napięcia istniejące w społeczeństwie rzymskim.

Ciekawostki z życia Oktawiana Augusta

Warto wiedzieć: Oktawian August posiadał wiele cech, które wyróżniały go na tle innych postaci historycznych. Jako 16-latek otrzymał od Juliusza Cezara liczne łupy wojenne po triumfie nad Afryką, mimo że nie brał czynnego udziału w walkach. W 45 roku p.n.e., będąc jeszcze osłabionym po ciężkiej chorobie, wyruszył za Cezarem do Hiszpanii, czym zaimponował dyktatorowi i przypieczętował swoją pozycję jako jego następcy. Przydomek „Thurinus” otrzymał w dzieciństwie, co według jednej z wersji miało upamiętniać zwycięstwo jego ojca nad zbiegłymi niewolnikami.

Chronologia życia i kariery Oktawiana Augusta

Poniższa tabela przedstawia kluczowe etapy życia i kariery Oktawiana Augusta:

Oktawian August, jako pierwszy cesarz rzymski, był postacią o niekwestionowanym wpływie na kształtowanie historii Zachodu. Jego panowanie zapoczątkowało epokę pokoju i rozkwitu, znaną jako Pax Romana, a jego reformy administracyjne, wojskowe i kulturalne stanowiły fundamenty dla przyszłych pokoleń. Dziś pamiętamy go nie tylko jako zdobywcę i władcę, ale także jako architekta imperium, który zmienił oblicze Rzymu i jego wpływy na wieki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Oktawian_August