Robert Scott: Brytyjski odkrywca i wyprawa na biegun południowy

1

Robert Falcon Scott, urodzony 6 czerwca 1868 roku, był brytyjskim oficerem Royal Navy i jednym z najbardziej znanych badaczy polarnych swojej epoki. Na dzień dzisiejszy, w czerwcu 2024 roku, miałby 156 lat. Był mężem Kathleen Bruce, z którą miał jednego syna, Sir Petera Scotta, który również zasłynął jako działacz ochrony przyrody i założyciel World Wide Fund for Nature (WWF). Jego życie naznaczone było chwałą i tragedią, przede wszystkim za sprawą dowodzenia dwoma kluczowymi ekspedycjami antarktycznymi: wyprawą „Discovery” (1901–1904) oraz wyprawą „Terra Nova” (1910–1913). Ta druga ekspedycja, której celem było zdobycie bieguna południowego, zakończyła się jego tragiczną śmiercią w drodze powrotnej, czyniąc go postacią symboliczną dla brytyjskiej eksploracji i odwagi w obliczu nieprzezwyciężonych wyzwań.

Choć jego postać budziła podziw i była symbolem narodowej dumy, lata przyniosły również analizy krytyczne, kwestionujące jego decyzje dowódcze. Niemniej jednak, współczesne badania, uwzględniające ekstremalne warunki antarktyczne, rzucają nowe światło na determinację i poświęcenie Scotta. Jego dzienniki stanowią cenne świadectwo dramatycznych wydarzeń z początku XX wieku, a jego imię na zawsze zapisało się w historii odkryć geograficznych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 156 lat (stan na czerwiec 2024)
• Żona/Mąż: Kathleen Bruce
• Dzieci: Sir Peter Scott
• Zawód: Oficer Royal Navy, badacz polarny
• Główne osiągnięcie: Dowodzenie ekspedycjami na Antarktydę, dotarcie do bieguna południowego

Kim był Robert Falcon Scott?

Robert Falcon Scott był brytyjskim oficerem Royal Navy, który zdobył międzynarodowe uznanie jako badacz polarny. Jego życie było nierozerwalnie związane z eksploracją Antarktydy, gdzie dowodził dwiema znaczącymi ekspedycjami: wyprawą „Discovery” (1901–1904) oraz wyprawą „Terra Nova” (1910–1913). Choć jego drugie przedsięwzięcie zakończyło się tragiczną śmiercią podczas powrotu z bieguna południowego, Scott pozostawił po sobie trwały ślad w historii odkryć geograficznych i nauki. Jego postać do dziś budzi zainteresowanie i jest symbolem odwagi w obliczu ekstremalnych wyzwań.

Podstawowe informacje biograficzne

Robert Falcon Scott urodził się 6 czerwca 1868 roku w Plymouth, w hrabstwie Devon w Anglii. Był trzecim z sześciorga dzieci w rodzinie o głęboko zakorzenionych tradycjach wojskowych, co w naturalny sposób ukierunkowało jego późniejszą ścieżkę kariery. Jego ojciec, John Edward Scott, był piwowarem i sędzią pokoju, a rodzina cieszyła się początkowo komfortem finansowym dzięki dochodom z rodzinnego browaru. Tragiczny finał jego życia nastąpił około 29 marca 1912 roku. Scott zmarł w wieku 43 lat na Lodowcu Szelfowym Rossa na Antarktydzie, podczas powrotu z wyprawy na biegun południowy. Jego śmierć nastąpiła zaledwie około 20 kilometrów od najbliższego magazynu z zapasami, co podkreśla dramatyzm okoliczności jego końca.

Życie prywatne i rodzinne

Tradycje wojskowe w rodzinie Scotta miały znaczący wpływ na jego życiowe wybory. Dorastał w cieniu osiągnięć swoich krewnych – dziadek oraz czterej wujowie pełnili służbę w armii lub marynarce wojennej, co praktycznie przesądziło o karierze Roberta w siłach zbrojnych. Rodzina Scotta doświadczyła jednak poważnych trudności finansowych. W 1894 roku, gdy Robert służył na HMS „Vulcan”, jego ojciec stracił cały swój kapitał w wyniku nieudanych inwestycji. Doprowadziło to do sytuacji, w której 63-letni John Scott musiał podjąć pracę jako menedżer browaru. Ciężar utrzymania rodziny znacząco wzrósł po śmierci ojca w 1897 roku i nagłej śmierci brata Archiego w 1898 roku. Cała odpowiedzialność finansowa za matkę i dwie niezamężne siostry spadła na barki Roberta, co stanowiło silną motywację do walki o kolejne awanse w karierze. W 1908 roku Robert Falcon Scott poślubił Kathleen Bruce. Z tego związku narodził się ich syn, Sir Peter Scott, który w przyszłości stał się wybitnym działaczem ochrony przyrody i założycielem World Wide Fund for Nature (WWF).

Kariera wojskowa i wczesne lata

Edukacja Roberta Falcona Scotta rozpoczęła się od nauki w lokalnej szkole, a następnie w szkole przygotowawczej Stubbington House. W 1881 roku, w wieku zaledwie 13 lat, zdał egzaminy na statek szkoleniowy HMS „Britannia”, rozpoczynając tym samym swoją karierę jako kadet. W lipcu 1883 roku ukończył szkolenie na siódmym miejscu w swojej klasie, liczącej 26 osób. Następnie został wysłany do Afryki Południowej, gdzie służył na pokładzie HMS „Boadicea”. Kluczowym momentem w jego wczesnej karierze było spotkanie z Clementsem Markhamem, sekretarzem Royal Geographical Society (RGS). 1 marca 1887 roku, podczas służby na HMS „Rover” na wyspie St Kitts, Scott wygrał wyścig kutrów. To zwycięstwo zaimponowało Markhamowi, który aktywnie „kolekcjonował” obiecujących oficerów z myślą o przyszłych wyprawach polarnych. W 1891 roku Scott ukończył dwuletni kurs torpedowy na HMS „Vernon”, uzyskując certyfikaty pierwszej klasy zarówno z teorii, jak i praktyki, co świadczyło o jego technicznych zdolnościach. Jego wczesna służba nie była jednak pozbawiona incydentów. W 1893 roku, podczas dowodzenia łodzią torpedową, Scott osadził ją na mieliźnie. Za to przewinienie otrzymał jedynie łagodne upomnienie, co stanowiło jedyną odnotowaną skazę na jego dotychczasowym, bezbłędnym przebiegu służby.

Ekspedycje antarktyczne – droga do sławy i tragedii

Robert Falcon Scott na zawsze zapisał się w historii jako jeden z najwybitniejszych badaczy Antarktydy. Jego pierwsza wielka wyprawa, znana jako ekspedycja „Discovery”, trwała od 1901 do 1904 roku. Scott objął wówczas dowództwo nad brytyjską narodową ekspedycją antarktyczną. Podczas tej misji udało mu się ustanowić nowy rekord południowy, docierając do szerokości geograficznej 82°S, a także dokonać odkrycia Płaskowyżu Antarktycznego. Wyprawa „Discovery” nie obyła się jednak bez trudności, a zespół zmagał się z brakiem doświadczenia w ekstremalnych warunkach polarnych.

Druga, a zarazem ostatnia misja Scotta, wyprawa „Terra Nova”, rozpoczęła się w 1910 roku i trwała do 1913 roku. Jej głównym celem było zdobycie bieguna południowego. Pięcioosobowa grupa pod jego dowództwem, po wyczerpującej podróży, dotarła do celu 17 stycznia 1912 roku. Okazało się jednak, że ich triumf był gorzki. Po dotarciu na biegun Scott odkrył, że norweski badacz Roald Amundsen wyprzedził ich o pięć tygodni. Było to ogromne rozczarowanie i potężny cios dla morale zespołu. Droga powrotna z bieguna okazała się dla Scotta i jego towarzyszy śmiertelna. Zmarli z wycieńczenia i ekstremalnego zimna, znajdując się zaledwie około 20 kilometrów od ostatniego magazynu z zapasami. Ich ciała, wraz z dziennikami, zostały odnalezione później, a zapiski te stały się podstawą do budowania legendy o „Scotta z Antarktydy”.

Chronologia kluczowych wydarzeń w karierze polarnika

• 1901–1904: Wyprawa „Discovery” – ustanowienie rekordu południowego i odkrycie Płaskowyżu Antarktycznego.
• 17 stycznia 1912: Dotarcie do bieguna południowego podczas wyprawy „Terra Nova”.
• 29 marca 1912 (około): Śmierć Roberta Falcona Scotta i jego towarzyszy na Antarktydzie.

Nauka i odkrycia na Antarktydzie

Oprócz heroicznej walki o zdobycie bieguna południowego, wyprawy Roberta Falcona Scotta wniosły znaczący wkład w rozwój nauki. Przy ciałach Scotta i jego towarzyszy, odnalezionych na Lodowcu Szelfowym Rossa, znaleziono pierwsze odkryte na Antarktydzie skamieniałości. Były to szczątki paproci z rodzaju Glossopteris, które dostarczyły kluczowych dowodów na to, że ten obecnie lodowy kontynent był w odległej przeszłości zalesiony. Ten paleontologiczny dowód miał ogromne znaczenie dla zrozumienia historii Ziemi i rozmieszczenia kontynentów. Mimo że niektóre pomiary i obserwacje dokonane podczas wyprawy „Discovery” były później krytykowane, ekspedycja dostarczyła cennych danych biologicznych, zoologicznych i geologicznych.

Nagrody, wyróżnienia i pośmiertne uznanie

Za swoje osiągnięcia i odwagę Robert Falcon Scott został uhonorowany licznymi nagrodami i wyróżnieniami. W 1901 roku król Edward VII mianował go członkiem czwartej klasy Królewskiego Orderu Wiktoriańskiego (CVO). Po powrocie z pierwszej wyprawy antarktycznej, Scott został awansowany na komandora tego prestiżowego orderu. Jego zasługi dla geografii i eksploracji zostały docenione przez liczne instytucje naukowe. Otrzymał szereg medali geograficznych, w tym Patron’s Medal w 1904 roku, Vega Medal w 1905 roku oraz Cullum Medal w 1906 roku. Po tragicznej śmierci Scotta, jego status bohatera narodowego został przypieczętowany pośmiertnym uznaniem. W 1913 roku został uhonorowany Medalem Polarnym. Liczne pomniki wzniesione w całej Wielkiej Brytanii świadczą o głębokim szacunku i pamięci, jaką naród brytyjski darzył swojego polarnika.

Tabela nagród i wyróżnień

Kontrowersje i współczesna ocena

Postać Roberta Falcona Scotta, choć przez dekady była ikoną heroizmu, budziła również liczne kontrowersje. Już za życia dochodziło do napięć, takich jak ostry spór z Ernestem Shackletonem, dawnym kolegą z wyprawy „Discovery”. Scott twierdził, że obszar McMurdo Sound jest jego „polem pracy” i zabraniał Shackletonowi korzystania z tamtejszej bazy. Podczas samej wyprawy „Discovery” Scott sztywno trzymał się regulaminów Royal Navy, co prowadziło do konfliktów z oficerami marynarki handlowej, którzy mieli inne podejście do zarządzania ekspedycją. Pod koniec XX wieku reputacja Scotta zaczęła być kwestionowana, a niektórzy historycy zaczęli podważać jego kompetencje dowódcze. Zarzucano mu m.in. niewłaściwe wykorzystanie zaprzęgów psów i niedostateczne przygotowanie. Jednakże, współczesne analizy, prowadzone w XXI wieku, są bardziej łaskawe dla postaci Scotta. Wskazują one na ekstremalne spadki temperatur na Antarktydzie, sięgające poniżej -40°C, jako główną przyczynę tragedii. Te warunki, na które Scott nie miał bezpośredniego wpływu, były kluczowe dla losów wyprawy. Należy również wspomnieć o odkryciu w 2011 roku rozkazów z października 1911 roku, które wyraźnie nakazywały zespołom psim wyjście naprzeciw wyprawie Scotta w drodze powrotnej, co rzuca nowe światło na jego plany dotyczące wykorzystania zwierząt w transporcie.

Warto wiedzieć: Po dotarciu na biegun południowy, Robert Falcon Scott odkrył, że norweski badacz Roald Amundsen wyprzedził jego ekspedycję o pięć tygodni. Było to ogromne rozczarowanie dla zespołu Scotta.

Ciekawostki z życia Roberta Falcona Scotta

Jako postać ciesząca się dużą popularnością i uznaniem, Robert Falcon Scott bywał bywalcem salonów i spotykał się z przedstawicielami arystokracji. Wśród nich znaleźli się m.in. królowa Amelia Orleańska oraz książę Henryk Pruski. Jednym z bardziej osobistych artefaktów związanych z jego wyprawami jest sztandar saneczkowy (sledge flag), który jest do dziś przechowywany i wystawiony na widok publiczny w katedrze w Exeter. Scott nie ograniczał się jedynie do działalności eksploracyjnej. W 1906 roku, w okresie między wyprawami antarktycznymi, pracował jako asystent dyrektora Wywiadu Marynarki Wojennej w Admiralicji, co świadczy o jego wszechstronności i zaangażowaniu w sprawy państwowe.

Warto wiedzieć: Przy ciałach Scotta i jego towarzyszy znaleziono pierwsze na Antarktydzie skamieniałości paproci z rodzaju Glossopteris, dowodzące, że kontynent ten był niegdyś zalesiony.

Robert Falcon Scott pozostaje postacią tragiczną, ale jednocześnie heroiczną, której życie i śmierć na Antarktydzie na zawsze wpisały się w annały historii eksploracji. Jego wyprawy, choć zakończone osobistą tragedią, wniosły cenny wkład w naukę i poszerzyły naszą wiedzę o najdalej wysuniętym na południe kontynencie, a jego postawa w obliczu nieprzezwyciężonych trudności wciąż inspiruje do refleksji nad ludzką wytrwałością i poświęceniem.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Falcon_Scott