Thor Heyerdahl: norweski żeglarz, podróżnik, który pływał po oceanach

0

Thor Heyerdahl, urodzony 6 października 1914 roku w Larvik w Norwegii, był wybitnym norweskim badaczem, podróżnikiem i pisarzem, który poświęcił swoje życie badaniu starożytnych migracji ludzkich i dowodzeniu możliwości transoceanicznych kontaktów międzykontynentalnych. Syn mistrza piwowarskiego, Thora Heyerdahla (1869–1957), i Alison Lyng (1873–1965), która zaszczepiła w nim pasję do nauk przyrodniczych, Thor Heyerdahl na początku swojej kariery studiował zoologię i geografię na Uniwersytecie w Oslo, co stanowiło solidny fundament dla jego późniejszych, śmiałych przedsięwzięć. W wieku 87 lat zmarł 18 kwietnia 2002 roku w Colla Micheri we Włoszech, a jego życie i dokonania zostały uhonorowane państwowym pogrzebem w katedrze w Oslo. Jego pierwszą żoną była Liv Coucheron-Torp, z którą miał dwóch synów, Thora Jr. i Bjørna, choć ich małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1947 roku, tuż przed legendarną wyprawą Kon-Tiki.

Kariera Thora Heyerdahla obfitowała w niezwykłe wyprawy, z których najbardziej znaną jest ekspedycja Kon-Tiki w 1947 roku. Za pomocą tratwy zbudowanej z drewna balsa, Heyerdahl wraz z pięcioma towarzyszami pokonał 8000 km przez Ocean Spokojny, aby udowodnić, że ludzie z Ameryki Południowej mogli zasiedlić Polinezję. Ta śmiała podróż z Peru na wyspy Tuamotu, trwająca 101 dni, nie tylko zrewolucjonizowała myślenie o prehistorycznych migracjach, ale także zaowocowała powstaniem filmu dokumentalnego, który w 1951 roku zdobył Oscara. Heyerdahl kontynuował swoje badania, w 1970 roku przepływając Atlantyk na łodzi z papirusu Ra II, co miało zademonstrować możliwość kontaktu między starożytnymi cywilizacjami. Jego życie było pełne pasji, ale także kontrowersji, zwłaszcza w kontekście jego teorii o „Ludziach Tiki” i zarzutów o eurocentryzm.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 18 kwietnia 2002 roku miał 87 lat.
• Żona/Mąż: Liv Coucheron-Torp (pierwsza żona).
• Dzieci: Thor Jr. i Bjørn.
• Zawód: Badacz, podróżnik, pisarz.
• Główne osiągnięcie: Ekspedycja Kon-Tiki (1947), udowadniająca możliwość transoceanicznych migracji.

Podstawowe informacje o Thorze Heyerdahlu

Dane biograficzne

Thor Heyerdahl urodził się 6 października 1914 roku w Larvik w Norwegii. Jego ojciec, Thor Heyerdahl (1869–1957), był mistrzem piwowarskim, a matka, Alison Lyng (1873–1965), zaszczepiła w młodym Thorze zamiłowanie do nauk przyrodniczych. Te wczesne zainteresowania stały się fundamentem dla jego późniejszej kariery badawczej i podróżniczej. Heyerdahl zmarł 18 kwietnia 2002 roku w wieku 87 lat w Colla Micheri we Włoszech, w trakcie wizyty u rodziny. Jego śmierć spotkała się z dużym uznaniem w Norwegii, co zaowocowało państwowym pogrzebem, który odbył się 26 kwietnia 2002 roku w katedrze w Oslo. W wieku 87 lat zmarł 18 kwietnia 2002 roku w Colla Micheri we Włoszech, a jego życie i dokonania zostały uhonorowane państwowym pogrzebem w katedrze w Oslo.

Wykształcenie i początki kariery

Edukacja Thora Heyerdahla koncentrowała się na naukach przyrodniczych. Studiował zoologię i geografię na wydziale nauk biologicznych Uniwersytetu w Oslo. Jego akademickie zainteresowania, wspierane przez promotorów Kristine Bonnevie i Hjalmara Brocha, obejmowały biologię, botanikę i zoologię. To solidne wykształcenie akademickie stanowiło kluczowy element dla jego późniejszych, innowacyjnych wypraw badawczych, które często wykraczały poza tradycyjne ramy naukowe, łącząc teorię z praktyką. Już jako dziecko wykazywał nietypowe zainteresowania, tworząc w domu małe muzeum, którego główną atrakcją była żmija zygzakowata (*Vipera berus*), co odzwierciedlało jego wczesne fascynacje teorią ewolucji Darwina.

Życie prywatne i rodzinne

Pierwsze małżeństwo

W 1936 roku Thor Heyerdahl ożenił się z Liv Coucheron-Torp, która studiowała ekonomię. Ich ślub odbył się zaledwie dzień przed wspólnym wyjazdem na wyspy Markizy. Z tego małżeństwa urodziło się dwóch synów: Thor Jr. i Bjørn. Niestety, związek ten zakończył się rozwodem w 1947 roku, tuż przed kluczową dla jego kariery wyprawą Kon-Tiki. Pomimo zakończenia małżeństwa, okres ten był niezwykle ważny dla rozwoju jego teorii i przygotowań do przyszłych podróży.

Dzieci

Thor Heyerdahl miał dwóch synów z pierwszego małżeństwa z Liv Coucheron-Torp:

• Thor Jr.
• Bjørn

Chociaż szczegóły dotyczące ich życia nie są szeroko opisane w dostarczonych faktach, obecność dzieci podkreśla jego rolę jako ojca, równolegle do jego międzynarodowej kariery odkrywcy. Warto zaznaczyć, że jego śmierć w 2002 roku nastąpiła podczas wizyty u najbliższej rodziny, co świadczy o utrzymywaniu więzi rodzinnych mimo burzliwego trybu życia.

Kariera naukowa i ekspedycje

Wczesne zainteresowania i wyprawa na Fatu Hiva

Wczesne życie Thora Heyerdahla naznaczone było głębokim zainteresowaniem światem przyrody i teorią ewolucji, co przejawiało się już w dzieciństwie w postaci tworzenia własnego muzeum. To zamiłowanie do odkryć i eksploracji doprowadziło go wraz z pierwszą żoną Liv do wyprawy na wyspę Fatu Hiva w 1937 roku. Choć oficjalnym celem było badanie rozprzestrzeniania się gatunków zwierząt, para w rzeczywistości pragnęła „uciec do mórz południowych”. Mieszkając w prymitywnych warunkach w dolinie Uia, Heyerdahl zaczął formułować swoje pierwsze teorie dotyczące możliwości transoceanicznych kontaktów między kontynentami, obserwując lokalną przyrodę i sposób życia.

Legendarna ekspedycja Kon-Tiki

Wyprawa

W 1947 roku Thor Heyerdahl podjął się swojej najbardziej legendarnej wyprawy, aby udowodnić teorię o możliwości zasiedlenia Polinezji przez ludzi pochodzących z Ameryki Południowej. Wraz z pięcioma towarzyszami, na pokładzie tratwy zbudowanej z drewna balsa, przepłynął 8000 km przez Ocean Spokojny. Podróż z Callao w Peru na wyspy Tuamotu trwała imponujące 101 dni. Ta śmiała ekspedycja, nazwana Kon-Tiki, była kluczowym momentem w jego karierze i na zawsze zmieniła postrzeganie prehistorycznych migracji na Pacyfiku. Wyprawa ta stanowiła dowód na zdolność starożytnych ludów do pokonywania ogromnych dystansów oceanicznych przy użyciu prymitywnych jednostek pływających.

Sukces filmowy i nagrody

Dokumentalny film nakręcony podczas wyprawy Kon-Tiki odniósł spektakularny sukces, zdobywając Oscara w 1951 roku. To uznanie przyciągnęło globalną uwagę do pracy Heyerdahla i jego teorii. Ponad sześć dekad później, w 2012 roku, powstała fabularyzowana wersja historii Kon-Tiki, która jako pierwszy norweski film w historii otrzymała jednocześnie nominację do Oscara i Złotego Globu, potwierdzając trwałe zainteresowanie tą niezwykłą podróżą. Sukces filmowy był nie tylko nagrodą dla Heyerdahla, ale także potężnym narzędziem propagującym jego badania i idee na całym świecie.

Wyprawa Ra II

W 1970 roku Thor Heyerdahl zorganizował kolejną, równie ambitną ekspedycję, znaną jako Ra II. Celem tej wyprawy było zademonstrowanie możliwości kontaktu między starożytnymi ludami poprzez przepłynięcie łodzią zbudowaną z papirusu z zachodniego wybrzeża Afryki na Barbados. Była to kontynuacja jego wcześniejszych prób udowodnienia, że prymitywne jednostki pływające, takie jak te z papirusu czy drewna balsa, mogły być wykorzystywane do pokonywania ogromnych dystansów oceanicznych. Ekspedycja ta, podobnie jak Kon-Tiki, miała na celu pokazanie zdolności nawigacyjnych i migracyjnych starożytnych cywilizacji, ponownie rzucając wyzwanie konwencjonalnym poglądom historycznym.

Projekt „Poszukiwanie Odyna”

Pod koniec swojego życia, Thor Heyerdahl zaangażował się w badania historyczne i archeologiczne w Azerbejdżanie i Rosji (w mieście Azow). Jego projekt, znany jako „Poszukiwanie Odyna”, miał na celu udowodnienie, że skandynawski bóg Odyn był w rzeczywistości historycznym królem, który przybył z regionu Kaukazu. Ta inicjatywa, choć mniej znana niż jego wyprawy morskie, pokazuje szerokość zainteresowań Heyerdahla i jego nieustanną chęć odkrywania korzeni cywilizacji i mitologii. Badania te, choć kontrowersyjne, były kolejnym przykładem jego nieustępliwości w dążeniu do potwierdzenia swoich hipotez.

Służba wojskowa

Okres II wojny światowej zaznaczył się również w życiu Thora Heyerdahla. Po okupacji Norwegii przez nazistowskie Niemcy, od 1944 roku służył w Wolnych Siłach Norweskich. Jego służba wojskowa miała miejsce w najbardziej wysuniętej na północ prowincji Finnmark. Choć jego główna kariera związana była z badaniami i eksploracją, ten okres pokazuje jego zaangażowanie w obronę ojczyzny w trudnych czasach historii.

Kluczowe wyprawy i projekty Thora Heyerdahla

Dziedzictwo i upamiętnienie

Nagrody i wyróżnienia

Sukces ekspedycji Kon-Tiki i jej filmowej adaptacji przyniósł Thorowi Heyerdahlowi międzynarodowe uznanie i liczne nagrody. Film dokumentalny z 1947 roku zdobył Oscara w 1951 roku, co było ogromnym osiągnięciem dla norweskiej kinematografii. Ponadto, w 2012 roku zrealizowano fabularyzowaną wersję historii Kon-Tiki, która jako pierwszy norweski film w historii otrzymała jednocześnie nominację do Oscara i Złotego Globu, potwierdzając trwałe zainteresowanie tą niezwykłą podróżą. Te nagrody są dowodem na znaczący wpływ Heyerdahla na kulturę i naukę, jego zdolność do inspirowania i przekazywania wiedzy poprzez różnorodne formy.

Archiwum UNESCO

W uznaniu znaczenia jego pracy, w maju 2011 roku Archiwa Thora Heyerdahla zostały wpisane na prestiżową listę UNESCO „Pamięć Świata”. Ten zbiór dokumentów, obejmujący okres od 1937 do 2002 roku, zawiera jego pamiętniki, listy prywatne, plany wypraw oraz inne cenne materiały. Wpisanie archiwów na listę UNESCO podkreśla globalne znaczenie jego dziedzictwa badawczego i jego wkładu w zrozumienie historii ludzkości. To świadectwo jego długiej i owocnej kariery, pełnej odkryć i naukowych dociekań.

Teorie i kontrowersje

Teoria o „Ludziach Tiki”

Jedną z najbardziej dyskutowanych teorii Thora Heyerdahla była jego hipoteza dotycząca kolonizacji Polinezji. Heyerdahl wierzył, że wyspy te zostały zasiedlone przez białą, brodatą rasę czcicieli słońca pochodzących z Bliskiego Wschodu. Według jego koncepcji, ta grupa podróżowała przez Amerykę Środkową, dotarła do Peru, a stamtąd, na prymitywnych jednostkach pływających, przekroczyła Pacyfik, aby dotrzeć do Oceanii. Ta teoria, często określana jako teoria o „Ludziach Tiki”, opierała się na interpretacji starożytnych legend, monumentów i podobieństw kulturowych, które według niego wskazywały na takie pochodzenie.

Zarzuty o rasizm i pseudonaukę

Teorie Thora Heyerdahla, zwłaszcza dotyczące pochodzenia ludności Polinezji, spotkały się z ostrą krytyką ze strony środowiska naukowego. Jego poglądy były często uznawane za eurocentryczne i przesiąknięte „hiperdyfuzjonizmem”, czyli przekonaniem, że innowacje kulturowe rozprzestrzeniają się głównie z jednego centrum. Krytycy zarzucali mu, że nie doceniał zdolności nawigacyjnych i inżynieryjnych ludów nienależących do rasy białej, sugerując, że jedynie przy wsparciu „cywilizacji wyższych” mogły one dokonywać tak znaczących migracji. Wiele z jego hipotez zostało podważonych przez późniejsze badania genetyczne i archeologiczne, które wskazywały na inne kierunki migracji.

Konfrontacja z Hōkūleʻa

W 1976 roku, w bezpośredniej konfrontacji z teoriami Heyerdahla, zbudowano replikę tradycyjnej polinezyjskiej łodzi, nazwanej *Hōkūleʻa*. Ta łódź, bez użycia nowoczesnych przyrządów nawigacyjnych, odbyła rejs z Hawajów na Tahiti. Celem tego rejsu, wspieranego przez rdzennych mieszkańców Polinezji, było bezpośrednie obalenie teorii Heyerdahla o „przypadkowym dryfowaniu” jako głównym sposobie zasiedlania wysp. Sukces Hōkūleʻa podkreślił mistrzostwo nawigacyjne i inżynieryjne starożytnych Polinezyjczyków, którzy posiadali zaawansowaną wiedzę o oceanach i gwiazdach, co pozwoliło im na świadome kolonizowanie rozległych obszarów Pacyfiku.

Ciekawostki z życia Thora Heyerdahla

Piramidy w Güímar

Thor Heyerdahl wykazywał zainteresowanie nie tylko morskimi podróżami, ale także architekturą i astronomią. Zaangażował się w badanie struktur schodkowych znajdujących się na Teneryfie, w miejscowości Güímar. Twierdził, że są to starożytne piramidy, zbudowane zgodnie z zasadami astronomicznymi. Jego teorie na temat pochodzenia i przeznaczenia piramid w Güímar wzbudziły zainteresowanie, choć podobnie jak w przypadku innych jego hipotez, były przedmiotem dyskusji w środowisku naukowym. Pokazuje to jednak jego wszechstronne podejście do badań nad starożytnymi cywilizacjami.

Kolekcja Bjarne Kroepeliena

Podczas studiów na Uniwersytecie w Oslo, Thor Heyerdahl miał dostęp do niezwykle cennego zasobu – największej wówczas prywatnej kolekcji książek poświęconych Polinezji. Kolekcja należała do Bjarne Kroepeliena, handlarza winem. Bogactwo zgromadzonych tam materiałów stanowiło nieocenione wsparcie dla Heyerdahla w jego badaniach i formowaniu teorii dotyczących Pacyfiku. Zbiory te później stały się częścią działu badawczego Muzeum Kon-Tiki, co podkreśla ich znaczenie dla dziedzictwa Heyerdahla.

Warto wiedzieć: Mimo że Thor Heyerdahl jest znany jako słynny żeglarz, w dzieciństwie dwukrotnie o mało nie utonął i przez całe życie nie czuł się w pełni pewnie w wodzie. Przyznał, że podczas każdej z wypraw na tratwach zdarzały się momenty, w których realnie bał się o swoje życie.

Niespełnione plany

Thor Heyerdahl pozostał aktywny i pełen pasji do odkryć do ostatnich dni swojego życia. Nawet przed śmiercią w 2002 roku, miał nadzieję na rozpoczęcie nowego, ambitnego projektu archeologicznego na Samoa. Ten fakt świadczy o jego nieustępliwości i głębokim zaangażowaniu w badania naukowe i eksplorację. Jego życie było nieustannym poszukiwaniem odpowiedzi na pytania dotyczące historii ludzkości, a niespełnione plany jedynie podkreślają jego niezaspokojoną ciekawość świata.

Thor Heyerdahl, jako jeden z najwybitniejszych odkrywców XX wieku, zrewolucjonizował postrzeganie starożytnych migracji ludzkich poprzez swoje śmiałe ekspedycje. Jego podróże, takie jak legendarna wyprawa Kon-Tiki, nie tylko udowodniły możliwość transoceanicznych kontaktów, ale także inspirowały miliony ludzi na całym świecie do podążania za swoimi pasjami i kwestionowania utartych schematów. Choć jego teorie wywoływały kontrowersje, nie można zaprzeczyć jego ogromnemu wkładowi w popularyzację archeologii i historii, czyniąc naukę dostępną i fascynującą dla szerokiej publiczności.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thor_Heyerdahl